കറുത്തവാവ്: അധ്യായം 15: കൊല്ലവർഷം 900

 മുന്നൂറു കൊല്ലം മുമ്പ്. അതേ പുഴയോരം.

അന്നു മേലേടത്ത് ഒരു വലിയ തറവാടായിരുന്നില്ല. പുഴയോരത്ത്, ഓല മേഞ്ഞ ഒരു പുരയും, നാലു പറ കണ്ടവും, തലമുറകളായി നാടുവാഴിയുടെ കോവിലകത്തേക്കു വിറകു വെട്ടിക്കൊടുത്തു കഴിഞ്ഞ ഒരു കുടുംബവും. അതിനെ നാടറിയുന്ന ഒരു പേരാക്കി മാറ്റിയത് ഒരൊറ്റ സ്ത്രീയാണ്.

ഉണ്ണിച്ചിരുതേയി. ഇരുപത്തിരണ്ടാം വയസ്സിൽ വിധവയായവൾ; ഒരു കൈക്കുഞ്ഞും, ചത്തുപോയ ആങ്ങളയുടെ അനാഥയായ ഒരു മകളും, കടം കയറിയ ഒരു പുരയിടവും ബാക്കിയായി. മറ്റേതു പെണ്ണും ആ പ്രായത്തിൽ, ആ കാലത്ത്, ആരുടെയെങ്കിലും അടുക്കളയിൽ ഒടുങ്ങുമായിരുന്നു. ചിരുതേയി ഒടുങ്ങിയില്ല. അവൾക്ക് ഒരു കാര്യം മറ്റാരെക്കാളും നന്നായി അറിയാമായിരുന്നു: ആർക്ക് എന്താണു വേണ്ടതെന്ന്, അതിന് അവർ എന്തു വില കൊടുക്കുമെന്ന്. നാടുവാഴിയുടെ കാര്യസ്ഥനു കൈക്കൂലി കൊടുത്തു തരിശുഭൂമി പാട്ടത്തിനെടുത്തു. മലയിൽനിന്നു കുരുമുളകു വാങ്ങി, തോണിയിൽ, പുഴ വഴി, പൊന്നാനിയിലെ കച്ചവടക്കാർക്കെത്തിച്ചു. കടം കൊടുത്തു; പലിശ വാങ്ങി; തിരിച്ചടയ്ക്കാത്തവന്റെ പറമ്പു വാങ്ങി. പതിന്നാലു കൊല്ലംകൊണ്ട് ആ നാലു പറ കണ്ടം നാനൂറു പറയായി. ആണുങ്ങൾ അവളെ പേടിച്ചു. പെണ്ണുങ്ങൾ അസൂയപ്പെട്ടു. അവൾ രണ്ടും ആസ്വദിച്ചു.

മുപ്പത്താറാം വയസ്സിൽ, കൊല്ലവർഷം തൊള്ളായിരത്തിൽ, അവൾ ഓലപ്പുര പൊളിച്ചു നാലുകെട്ടിനു കുറ്റിയടിച്ചു. തേക്കു നിലമ്പൂരിൽനിന്ന്. ആശാരിമാർ തിരുനാവായയിൽനിന്ന്. "നൂറു കൊല്ലം നിൽക്കണം," അവൾ മൂത്താശാരിയോടു പറഞ്ഞു. "ആയിരം കൊല്ലം നിൽക്കും, തമ്പുരാട്ടീ," അയാൾ പറഞ്ഞു. "പക്ഷേ അതു കാണാൻ നമ്മളുണ്ടാവില്ലല്ലോ." ആ വാചകം, എന്തുകൊണ്ടോ, അവളെ ചൊടിപ്പിച്ചു.

ഉത്തരം കയറ്റിയ മാസമാണു വസൂരി വന്നത്.

ആ കാലത്ത് അതിനു മരുന്നില്ല; ചട്ടമേയുള്ളൂ. ദീനം കണ്ടാൽ, ആളെ, ജീവനോടെ, പറമ്പിന്റെ അറ്റത്തെ ഒരു പന്തലിലേക്കു മാറ്റും. ഒരു കുടം വെള്ളവും ഒരു കിണ്ണം കഞ്ഞിയും അരികിൽ വച്ച്, വീട്ടുകാർ തിരിഞ്ഞുനോക്കാതെ നടക്കും. ചത്താൽ പന്തലോടെ ചുട്ടുകളയും. നാനൂറു പറ കണ്ടത്തിന്റെ ഉടമയെ, അവൾ തന്നെ ചോറു കൊടുത്തു വളർത്തിയ ബന്ധുക്കൾ, ഒരു പായിൽ ചുരുട്ടി, പാടത്തിന്റെ വക്കത്തെ ഒരു ചോരുന്ന പന്തലിൽ കൊണ്ടുപോയി കിടത്തി.

കർക്കടകം. മഴ. ദേഹം മുഴുവൻ പഴുത്ത കുരുക്കൾ. പനിയുടെ തീ. പന്തലിന്റെ ഓലക്കീറിനിടയിലൂടെ, പാടത്തിനക്കരെ, പണിതീരാത്ത നാലുകെട്ടിന്റെ ഉത്തരവും കഴുക്കോലും ആകാശത്തേക്കു നീണ്ടുനിൽക്കുന്നത് അവൾക്കു കാണാം. അവളുടെ വീട്. അവൾ ഒരിക്കലും കയറിത്താമസിക്കാൻ പോകാത്ത വീട്.

ചിരുതേയിക്കു മരണത്തെ പേടിയില്ലായിരുന്നു. അതല്ല അവളെ ഉരുക്കിയത്. കോപമാണ്. ഞാൻ ഉണ്ടാക്കിയതാണ് ഇതെല്ലാം. എന്റെ ബുദ്ധികൊണ്ട്, എന്റെ ഉറക്കമിളച്ച്. ഇനി ഇത് ആ മടിയന്മാർ തിന്നും. പത്തു കൊല്ലംകൊണ്ടു മുടിക്കും. ഞാൻ എന്തിനാണു പോകേണ്ടത്? എന്റെ പണി തീർന്നിട്ടില്ല.

ആദ്യത്തെ മൂന്നു രാത്രി അവൾ ദൈവങ്ങളെ വിളിച്ചു. അറിയാവുന്ന എല്ലാവരെയും, പേരെടുത്ത്. പക്ഷേ അവൾ വിളിച്ചത് അവൾക്കറിയാവുന്ന ഒരേയൊരു രീതിയിലാണ്: കച്ചവടക്കാരിയുടെ രീതിയിൽ. എന്നെ എഴുന്നേല്പിക്ക്. നൂറു പറ നെല്ല് നടയ്ക്കൽ വയ്ക്കാം. പൊന്നുകൊണ്ട് ഒരു വിളക്കു പണിയിക്കാം. നിനക്ക് ഒരമ്പലം കെട്ടിത്തരാം. അവൾ യാചിച്ചില്ല. കീഴടങ്ങിയില്ല. വില പറഞ്ഞു. ജീവിതത്തിലൊരിക്കലും അവൾ ആരുടെ മുന്നിലും കൈ മലർത്തിയിട്ടില്ല; മരണക്കിടക്കയിലും അതു പഠിച്ചില്ല.

ഒരു മറുപടിയും വന്നില്ല. വില പറയുന്നവരോടു സംസാരിക്കുന്ന കൂട്ടത്തിലല്ല, അവൾ വിളിച്ചവരാരും.

നാലാമത്തെ രാത്രി, കറുത്തവാവിന്, ശ്വാസം കുറുകിത്തുടങ്ങിയപ്പോൾ, ചിരുതേയി ദൈവങ്ങളെ വിട്ടു. പന്തലിന്റെ ഇരുട്ടിലേക്കു നോക്കി, വിണ്ടുകീറിയ ചുണ്ടുകൊണ്ടു പറഞ്ഞു:

"ആരെങ്കിലും. ആരായാലും വേണ്ടില്ല. വില വാങ്ങുന്ന ആരെങ്കിലുമുണ്ടോ? എന്റെ കൈയിൽ കൊടുക്കാനുണ്ട്."

പന്തലിനടിയിലെ മണ്ണു തണുത്തു.

പനിച്ചു പൊള്ളുന്ന അവളുടെ പുറത്ത്, നനഞ്ഞ നിലത്തുനിന്ന്, ഒരു കുളിരു കയറിവന്നു. വസൂരി വന്നു ചത്തവരുടെ ദേഹത്തിടുന്ന മുല്ലമാല വാടുമ്പോഴുള്ള മണം; കർപ്പൂരം. ഇരുട്ടിന് ഒരു കനം വന്നു. അതിനു രൂപമുണ്ടായിരുന്നില്ല. പേരുമുണ്ടായിരുന്നില്ല; പേരു ചോദിച്ചപ്പോൾ അതു ചിരിച്ചു. പേരുള്ളവരെ വിളിച്ചിട്ടു നിനക്കു കിട്ടിയില്ലല്ലോ. എനിക്കു പേരില്ല. പേരില്ലാത്തതുകൊണ്ടാ ഞാൻ എല്ലാ വിളിയും കേൾക്കുന്നത്.

അതിനു കച്ചവടമറിയാമായിരുന്നു. ചിരുതേയിയെക്കാൾ നന്നായി.

ഈ ദേഹം ഞാൻ നന്നാക്കിത്തരില്ല. ചീഞ്ഞതു ചീഞ്ഞു. പക്ഷേ നിനക്കു വേണ്ടതു ദേഹമല്ലല്ലോ; നീ തന്നെ തുടരണം എന്നല്ലേ. അതു തരാം. ഈ ഉടുപ്പു മാറ്റി വേറൊന്ന്. അതു പിഞ്ഞുമ്പോൾ പിന്നെയൊന്ന്. നിന്റെ ചോരയിലുള്ളതേ നിനക്കു പാകമാവൂ. പെണ്ണായിരിക്കണം. ചെറുപ്പമായിരിക്കണം. ഉടമ ഉള്ളിൽ ഒരു തരി ബാക്കി വേണം; ഇല്ലെങ്കിൽ ദേഹം അഴുകും.

"വില?"

എനിക്ക് ഇരിക്കാൻ ഒരിടം. നിന്റെ കഴുത്തിൽ. പിന്നെ തിന്നാൻ; ഞാൻ അധികം ചോദിക്കില്ല. പന്ത്രണ്ടു കൊല്ലത്തിലൊരിക്കൽ, നിന്റെ വീട്ടിൽനിന്ന്, ഒരായുസ്സ്. പാതി എനിക്ക്; പാതി നിന്റെ ഉടുപ്പു പുതുക്കാൻ നിനക്ക്. നല്ല കച്ചവടമല്ലേ?

ചിരുതേയി വിലപേശിയില്ല. ആദ്യമായി.

പിറ്റേന്നു പുലർച്ചെ, പതിവുപോലെ, മീനാക്ഷി വന്നു. ചത്തുപോയ ആങ്ങളയുടെ മകൾ; പതിനഞ്ചു വയസ്സ്. മൂന്നാം വയസ്സു മുതൽ ചിരുതേയി വളർത്തിയ കുട്ടി. ബന്ധുക്കളിൽ ആരും പന്തലിന്റെ അമ്പതടി അടുത്തു വരാത്തപ്പോൾ, ഈ പെൺകുട്ടി മാത്രം, മൂക്കും വായും ഒരു തുണികൊണ്ടു കെട്ടി, ഓരോ ദിവസവും കഞ്ഞിയുമായി വന്നു. കരഞ്ഞുകൊണ്ട്, വിറച്ചുകൊണ്ട്; എന്നാലും വന്നു. കുരുക്കൾ പൊട്ടിയൊലിക്കുന്ന ആ മുഖം നനഞ്ഞ തുണികൊണ്ടു തുടച്ചുകൊടുത്തു. "വല്യമ്മ എഴുന്നേൽക്കും," എന്നു പറഞ്ഞു. ആ വീട്ടിൽ ചിരുതേയിയെ സ്നേഹിച്ച ഒരേയൊരാൾ.

"അടുത്തു വാ, മോളേ," ചിരുതേയി പറഞ്ഞു. "എനിക്കു നിന്നെ ഒന്നു കാണണം. അവസാനമായിട്ട്."

മീനാക്ഷി മുട്ടുകുത്തി, അരികിലിരുന്നു. ചിരുതേയി പഴുത്ത കൈ ഉയർത്തി ആ നെറ്റിയിൽ വച്ചു. പിന്നെ പാടി. ഈ കുട്ടി മൂന്നാം വയസ്സിൽ അച്ഛനെ വിളിച്ചു കരഞ്ഞ രാത്രികളിൽ അവൾ തന്നെ പാടിക്കൊടുത്ത താരാട്ട്. അന്ന് അതൊരു സാധാരണ താരാട്ടായിരുന്നു; ഒരു പോറ്റമ്മ ഒരു കുഞ്ഞിനു പാടുന്നത്. വാവാവോ… വാവുറങ്ങ്… അമ്മ വരുവോളം നീയുറങ്ങ്… ആ രാത്രി, മണ്ണിനടിയിലെ ആ തണുത്ത സ്വരം പറഞ്ഞുകൊടുത്ത ഒരു വരി കൂടി അവൾ അതിനോടു ചേർത്തു.

അമ്മയായ് നീ ഉണരുവോളം.

മീനാക്ഷിയുടെ കണ്ണുകൾ അടഞ്ഞു. ആ മുഖത്ത് അവസാനമായി ഉണ്ടായിരുന്ന ഭാവം വിശ്വാസമായിരുന്നു.

വീട്ടുകാർ ഉച്ചയ്ക്കു കണ്ടത്, പന്തലിൽ ചത്തുകിടക്കുന്ന ചിരുതേയിയെയും, അരികിൽ, ഒരു കുരു പോലും പൊന്താതെ, ശാന്തമായി ഇരിക്കുന്ന മീനാക്ഷിയെയുമാണ്. അവർ പന്തലിനു തീ വച്ചു. കത്തിയമർന്ന പന്തലിന്റെ നടുത്തൂണിൽനിന്ന്, ആരും കാണാതെ, ആ പതിനഞ്ചുകാരി ഒരു കരിക്കഷണം അടർത്തിയെടുത്തു; അതു തുരന്ന് ഒരു ചെപ്പുണ്ടാക്കി, കറുത്ത ചരടിൽ കോർത്തു കഴുത്തിലിട്ടു.

അടുത്ത ദിവസം മുതൽ, നാട്ടുകാരെ അമ്പരപ്പിച്ചുകൊണ്ട്, ആ അനാഥപ്പെൺകുട്ടി തറവാടിന്റെ ഭരണം കൈയിലെടുത്തു. പാട്ടക്കണക്കു മനഃപാഠം. കടക്കാരുടെ പേരു മനഃപാഠം. ആശാരിമാരോടു കൽപ്പിക്കുന്ന സ്വരം, മരിച്ചുപോയ വല്യമ്മയുടേതു തന്നെ. "ചിരുതേയിത്തമ്പുരാട്ടിയുടെ ആത്മാവ് ആ കുട്ടിയിൽ കൂടിയിട്ടുണ്ട്," എന്നു നാട്ടുകാർ തമാശയായി പറഞ്ഞു. നാലുകെട്ടു പണിതീർന്നു. പക്ഷേ അതിനു മുമ്പ് അവൾ, പന്തൽ നിന്നിരുന്ന അതേ മണ്ണിൽ, ആ തണുപ്പു കയറിവന്ന അതേ സ്ഥലത്ത്, കരിങ്കല്ലുകൊണ്ട് ഒരറ കെട്ടിച്ചു. അറയ്ക്കു മുകളിൽ വീട്.

ഒരാൾ മാത്രം തമാശയായി കണ്ടില്ല.

ഇട്ടിച്ചിരി. ചിരുതേയിയുടെ സ്വന്തം മകൾ; അന്നു പത്തു വയസ്സ്. അമ്മ മരിച്ച രാത്രി കരഞ്ഞുറങ്ങിയ അവളെ, മീനാക്ഷിച്ചേച്ചി മടിയിൽ കിടത്തി മുടി കോതി. ഇടത്തേ കൈകൊണ്ട്, ചെവിക്കു പിന്നിൽനിന്നു മേലോട്ട്; അമ്മ മാത്രം ചെയ്യാറുള്ള രീതിയിൽ. പിന്നെ പാടി. അമ്മയുടെ ഈണത്തിൽ. കുട്ടി തലയുയർത്തി ആ കണ്ണുകളിലേക്കു നോക്കി. മീനാക്ഷിച്ചേച്ചിയുടെ കണ്ണുകൾ; അതിനുള്ളിൽനിന്ന് അമ്മ തിരിച്ചുനോക്കുന്നു. "മിണ്ടരുത്," ആ ചുണ്ടുകൾ, പുഞ്ചിരിയോടെ, മന്ത്രിച്ചു. "മിണ്ടിയാൽ നിന്നെ ഞാൻ പന്ത്രണ്ടാമത്തെ കൊല്ലത്തേക്കു കരുതിവയ്ക്കും."

ഇട്ടിച്ചിരി മുപ്പതു കൊല്ലം മിണ്ടിയില്ല. വളർന്നു. കല്യാണം കഴിഞ്ഞു. ഒരു മകളെ പെറ്റു; ഉണ്ണിമായ. പന്ത്രണ്ടു കൊല്ലം കൂടുമ്പോൾ വീട്ടിൽ ഒരാൾ, കാരണമില്ലാതെ, തണുത്തുമരിക്കുന്നതു കണ്ടു. ഓരോ മരണത്തിനു ശേഷവും 'മീനാക്ഷി'യുടെ മുഖത്തെ ചുളിവു മായുന്നതു കണ്ടു. മിണ്ടിയില്ല.

പിന്നെ ഒരു ദിവസം, നാല്പത്തഞ്ചു വയസ്സായ 'മീനാക്ഷി', പതിന്നാലു വയസ്സുള്ള ഉണ്ണിമായയെ അരികിലിരുത്തി, കൈത്തണ്ടയിൽ പിടിച്ചു നാഡി നോക്കുന്നത് അവൾ കണ്ടു. "നല്ല ദേഹം," എന്നു പറയുന്നതു കേട്ടു. അന്നു രാത്രി ഇട്ടിച്ചിരി, മകളെ ഉറക്കിക്കിടത്തി, ഒരു പൊതിച്ചോറുമായി, ആരോടും പറയാതെ, വീടു വിട്ടിറങ്ങി.

തെക്കോട്ട്. കാൽനടയായി. നാല്പത്തൊന്നു ദിവസം. കടലോരത്ത്, ഭഗവതിയുടെ വലിയ കാവിലേക്ക്. അവിടെ, ചോരയൊലിക്കുന്ന നെറ്റിയുമായി ഉറഞ്ഞുതുള്ളുന്ന ആയിരങ്ങൾക്കിടയിൽ, അവൾ നടയ്ക്കൽ കമിഴ്ന്നുവീണു. വില പറഞ്ഞില്ല. കൈയിൽ ഒന്നുമുണ്ടായിരുന്നില്ല, പറയാൻ. പറഞ്ഞത് ഇത്ര മാത്രം:

"എന്റെ അമ്മ അമ്മയല്ല. എന്റെ മോളെ അവൾ തിന്നും. ഞങ്ങൾക്കു വേറെ അമ്മയില്ല. നീ വരണം."

വയസ്സനായ ഒരു വെളിച്ചപ്പാട്, ആരും പറയാതെ, ആൾക്കൂട്ടത്തിനിടയിലൂടെ നടന്നുവന്ന്, തന്റെ കൈയിലെ പള്ളിവാൾ അവളുടെ മുന്നിൽ വച്ചു. "ഇതു കൊണ്ടുപോ. നിന്റെ പറമ്പിൽ, മനുഷ്യൻ വെട്ടാത്ത മരങ്ങൾക്കിടയിൽ, കല്ലിൽ കുത്തിനിർത്ത്. ഇതു വാളല്ല, മോളേ; ഇരിപ്പിടമാ. വിളിച്ചാൽ അവൾ വന്നിരിക്കും. പക്ഷേ ഒന്നോർത്തോ: അവൾ ആരെയും ബലമായി രക്ഷിക്കില്ല. ഓരോരുത്തരും അവരവരുടെ നാവുകൊണ്ടു വിളിക്കണം. നിന്റെ വിളികൊണ്ടു നിന്റെ മോൾ രക്ഷപ്പെടില്ല. അവളെ വിളിക്കാൻ പഠിപ്പിക്കണം."

ഇട്ടിച്ചിരി വാളുമായി മടങ്ങി. പറമ്പിന്റെ തെക്കുപടിഞ്ഞാറേ മൂലയിലെ കാട്ടിൽ, പാതിരാത്രി, ഒരു കരിങ്കല്ലിൽ അതു കുത്തിനിർത്തി. ഒരു തിരി കൊളുത്തി. വിളിച്ചു.

വന്നു.

കാണാൻ ഒന്നുമുണ്ടായിരുന്നില്ല. ചൂട്. കുങ്കുമത്തിന്റെ മണം. മണ്ണിൽ ഒരു കാൽ അമരുമ്പോൾ ചിലമ്പിന്റെ ഒച്ച. ഒറ്റത്തിരി നൂറ്റൊന്നായി. നാലുകെട്ടിനുള്ളിൽ, ഉറക്കത്തിൽനിന്ന്, 'മീനാക്ഷി' അലറിക്കൊണ്ടു ചാടിയെഴുന്നേറ്റു; മുപ്പതു കൊല്ലത്തിൽ ആദ്യമായി, ദേഹം മുഴുവൻ പൊള്ളി.

അന്നു മുതൽ ആ കാട് കാവായി. ചിരുതേയിക്ക് അതിന്റെ അതിരു കടക്കാൻ പറ്റാതായി.

പക്ഷേ ഇട്ടിച്ചിരി വീട്ടിലേക്കു മടങ്ങി, മകളെ ഉണർത്തി, എല്ലാം പറഞ്ഞുകൊടുക്കുംമുമ്പ്, പൂമുഖത്തിന്റെ പടിയിൽ, അമ്മ കാത്തുനിൽക്കുന്നുണ്ടായിരുന്നു. പിറ്റേന്നു രാവിലെ ഉണ്ണിമായ കണ്ടത്, കാവിലേക്കുള്ള വഴിയിൽ, തണുത്തു മരവിച്ചു കിടക്കുന്ന അമ്മയുടെ ദേഹമാണ്. "നിന്റെ അമ്മ പാതിരയ്ക്ക് ആ കാട്ടിൽ പോയി," കരഞ്ഞുകൊണ്ടു വല്യമ്മ അവളെ മാറോടടക്കി. "അവിടെ ഒന്നുണ്ട്, മോളേ. ഈ വീട്ടിലെ പെണ്ണുങ്ങളെ കണ്ടാൽ അതിനു കൊതിയാ. നിന്റെ അമ്മയെ എടുത്തു. നീ അങ്ങോട്ടു നോക്കുകപോലും അരുത്."

ഉണ്ണിമായ വിശ്വസിച്ചു. ഒരിക്കലും വിളിച്ചില്ല. രണ്ടു കൊല്ലം കഴിഞ്ഞ്, ഒരു കറുത്തവാവിന്, അവൾ ചുമരിലെ രണ്ടാമത്തെ രൂപമായി.

അങ്ങനെയാണ് ആ നുണ പിറന്നത്; മുന്നൂറു കൊല്ലം ഒരു നാടു മുഴുവൻ ഏറ്റുപറഞ്ഞ നുണ. മേലേടത്തെ ഭഗവതി പെണ്ണുങ്ങളെ എടുക്കും. ഒരു മകൾ ജീവൻ കൊടുത്തു കൊണ്ടുവന്ന അമ്മ, ആ കാവിൽ, വാളിന്മേൽ, കാത്തിരുന്നു. ലോകങ്ങളെ ഒരു ചുവടുകൊണ്ട് ഇളക്കാൻ കെല്പുള്ളവൾ; ഒരു വിളിക്കു വേണ്ടി. തലമുറകൾ കടന്നുപോയി. കുഞ്ഞിക്കാവ്. നാണിക്കുട്ടി. ലക്ഷ്മിക്കുട്ടി. സാവിത്രി. ഓരോരുത്തരും, അവസാനത്തെ നിമിഷത്തിൽ, വിളിച്ചതു മറ്റാരെയോ ആണ്. തൊട്ടടുത്തിരുന്നവളെ ആരും വിളിച്ചില്ല; അവളെയാണ് അവർ ഏറ്റവും പേടിച്ചിരുന്നത്.

മുന്നൂറു കൊല്ലം. ആറ് ഉടുപ്പ്. ഇരുപത്തഞ്ച് ആയുസ്സ്. ചിരുതേയി ഒരിക്കൽപ്പോലും തോറ്റിട്ടില്ല. തൊണ്ണൂറ്റഞ്ചിൽ ഗൗരി എന്ന ഒരു പെണ്ണ്, മരിക്കുംമുമ്പ്, ഒരു കൈക്കുഞ്ഞിനെ ആ വാളിന്റെ ചുവട്ടിൽ കൊണ്ടുപോയി കിടത്തി; മുന്നൂറു കൊല്ലത്തിൽ ആദ്യമായി ആ കാവിൽ ഒരു വിളി മുഴങ്ങി. പക്ഷേ അതും ഒരു തോൽവിയായി ചിരുതേയി എണ്ണിയില്ല. ഒരു കാലതാമസം മാത്രം. ഒരു നുണ മുന്നൂറു കൊല്ലം പഴകിയാൽ അതിനു സത്യത്തെക്കാൾ ബലമുണ്ടാവും.

ഇന്നു രാത്രി, കറുത്തവാവിന്, ആ കൈക്കുഞ്ഞ്, സ്വന്തം നാവുകൊണ്ട്, ആ വിളി തിരിച്ചെടുത്തിരിക്കുന്നു.

നിലവറയിൽ, നീലനാളങ്ങളുടെ വെളിച്ചത്തിൽ, ചിരുതേയി സാവിത്രിയുടെ തളർന്ന വലതുകൈ ഉയർത്തി നോക്കി. വിരലുകൾ അനങ്ങി. അവൾ പുഞ്ചിരിച്ചു. മുകളിൽ, കൽപ്പടവുകളിൽ, ഏഴാമത്തെ ഉടുപ്പിന്റെ കാലൊച്ച കേട്ടുതുടങ്ങിയിരുന്നു.